Jak zamawiać śruby ocynkowane ogniowo HDG na duże projekty budowlane?

Autor: Piotr Kaczmarek

Opublikowano:

Cynkowanie ogniowe to na dużych projektach budowlanych standard wszędzie tam, gdzie połączenia pracują na zewnątrz. Na papierze wygląda prosto: śruba plus powłoka. W praktyce to właśnie przy HDG najczęściej dochodzi do sytuacji, w której element zamówiony zgodnie z rysunkiem nie daje się skręcić na budowie. Powodem jest niemal zawsze to samo – powłoka i gwint potraktowane jako dwa niezależne zagadnienia, a nie jeden proces.

Dlaczego HDG zmienia zasady zamawiania

Powłoka cynkowa nanoszona ogniowo ma grubość rzędu 45-85 µm i osadza się na całej powierzchni elementu, w tym na zarysie gwintu. To dziesięciokrotnie więcej niż daje cynkowanie galwaniczne. Śruba w tolerancji standardowej po cynkowaniu ma efektywnie „grubszy” gwint i nie wejdzie w nakrętkę o standardowym zarysie – połączenie się zablokuje.

Norma ISO 10684 rozwiązuje to jednoznacznie: gwint śruby wykonuje się w wymiarze podstawowym, a nakrętkę nagwintowuje z naddatkiem po cynkowaniu. Efekt jest taki, że luz na powłokę jest przewidziany po stronie nakrętki. Konsekwencja dla zamawiającego jest jedna – śruby i nakrętki HDG muszą pochodzić z jednego, spójnego procesu. Skompletowanie ocynkowanej ogniowo śruby ze „zwykłą” nakrętką z magazynu to najprostsza droga do zablokowanego gwintu.

Co podać w zapytaniu na dużą partię

Im pełniejsze zapytanie, tym mniejsze ryzyko rozbieżności przy dostawie. Dla śrub HDG na projekt budowlany istotne jest:

  • wymiar i klasa – średnica, długość, klasa wytrzymałości (8.8, 10.9)
  • system połączenia – zestaw HV według EN 14399, SB według EN 15048 czy łącznik ogólnego przeznaczenia
  • kompletacja – czy potrzebne są zestawy śruba-nakrętka-podkładka, czy pozycje osobno
  • norma powłoki – cynkowanie ogniowe zgodnie z PN-EN ISO 1461, z przygotowaniem gwintu według ISO 10684
  • dokumentacja – atest 3.1 według EN 10204, deklaracja właściwości użytkowych, identyfikowalność partii
  • ilości i harmonogram – rozbicie na etapy montażu, jeśli dostawy mają być partiami

Największy pojedynczy błąd to zamówienie „śrub ocynkowanych ogniowo” bez wskazania, że nakrętki mają być przygotowane do tej powłoki. Formalnie zamówienie jest spełnione, a na budowie zestaw się nie skręca.

Klasa 10.9 a temperatura cynkowania

Przy wyższej klasie wytrzymałości dochodzi drugi, mniej oczywisty aspekt. Kąpiel cynkowa pracuje w temperaturze około 450°C. Dla stali ulepszanych cieplnie – a taka jest klasa 10.9 – oznacza to konieczność świadomego prowadzenia procesu, tak by nie naruszyć właściwości mechanicznych i uniknąć ryzyka kruchości wodorowej.

W praktyce stosuje się cynkowanie niskotemperaturowe albo procedury dobrane do konkretnego gatunku i klasy. To nie jest coś, co da się „dozamówić” po fakcie – wymóg dotyczący klasy 10.9 w wykonaniu HDG trzeba postawić na etapie zapytania, żeby dostawca dobrał właściwy proces. Zestaw HV w wykonaniu ocynkowanym wymaga dodatkowo odpowiedniego smarowania i momentu dokręcania podanego przez producenta zestawu – wartość z tabeli dla wersji nieocynkowanej prowadzi do niedosprężenia albo zerwania trzpienia.

Dostawy partiami pod etapy montażu

Na dużym projekcie rzadko wszystko montuje się naraz. Zamówienie całości z jednym terminem dostawy oznacza magazynowanie na placu i ryzyko uszkodzenia lub rozproszenia materiału. Rozbicie dostaw na etapy montażu wymaga jednak, by dostawca utrzymał powtarzalność parametrów między partiami – ta sama klasa, ta sama powłoka, ta sama kompletacja. Przy wyrobach z jednego, kontrolowanego procesu jest to wykonalne; przy zbieraniu pozycji z różnych źródeł w kolejnych partiach zaczynają się rozjazdy.

Dlaczego warto rozmawiać ze specjalistą, zanim zamówisz

Doświadczony dostawca dopyta o klasę, system połączenia i przygotowanie gwintu pod powłokę, zanim uruchomi cynkowanie – i skompletuje śruby z nakrętkami tak, by zestaw dał się skręcić po HDG, a nie okazał się problemem na budowie. Dlatego przy śrubach ocynkowanych ogniowo na duże projekty warto zamawiać u dostawcy, który produkcję i cynkowanie prowadzi w jednym miejscu – hurtownia śrub Elgo kompletuje zestawy HDG z kontrolą montowalności gwintu po powłoce, nie tylko grubości warstwy cynku.

Najczęściej poruszane kwestie

Dlaczego śruba ocynkowana ogniowo nie pasuje do standardowej nakrętki?

Powłoka HDG o grubości 45-85 µm pogrubia zarys gwintu. Dlatego według ISO 10684 śrubę wykonuje się w wymiarze podstawowym, a nakrętkę nagwintowuje z naddatkiem po cynkowaniu. Standardowa nakrętka nie ma tego luzu i gwint się blokuje.

Czy śruby klasy 10.9 można cynkować ogniowo?

Tak, ale wymaga to procesu dobranego do stali ulepszanej cieplnie – zwykle cynkowania niskotemperaturowego – z uwagi na temperaturę kąpieli około 450°C i ryzyko kruchości wodorowej. Wymóg trzeba zgłosić w zapytaniu.

Jak zamawiać śruby HDG na dostawy partiami?

Rozbić zapotrzebowanie na etapy montażu i zlecić całość jednemu dostawcy, który utrzyma powtarzalność klasy, powłoki i kompletacji między partiami. To trudniejsze przy zbieraniu pozycji z różnych źródeł.

Jaka norma reguluje cynkowanie ogniowe elementów złącznych?

Grubość i jakość powłoki określa PN-EN ISO 1461, a przygotowanie gwintu pod powłokę – ISO 10684. Obie trzeba wskazać w zamówieniu, bo odpowiadają za dwa różne aspekty: ochronę i montowalność.

O Elgo

Elgo to producent i dystrybutor elementów złącznych z siedzibą w Mazańcowicach koło Bielska-Białej, z doświadczeniem w branży elementów złącznych sięgającym 1971 roku. Firma łączy funkcję hurtowni z własnym parkiem maszynowym i zakładem cynkowania ogniowego, dzięki czemu produkcję śrub i ich zabezpieczenie antykorozyjne prowadzi w jednym miejscu – z kontrolą montowalności gwintu po powłoce. Elgo pracuje w oparciu o system jakości ISO 9001 oraz certyfikat zgodności z dyrektywą PED 2014/68/UE nadany przez TÜV SÜD.

Zakres działalności obejmuje pięć obszarów:

  • Kotwy i elementy złączne do konstrukcji stalowych – zestawy śrubowe HV i SB, kotwy fundamentowe, rozwiązania do łączenia i kotwienia konstrukcji nośnych
  • Pręty gwintowane DIN 976 – cięcie na wymiar, materiały specjalne, gwinty niestandardowe
  • Produkcja specjalna według rysunku – wyroby wykonywane na podstawie dokumentacji lub wzoru klienta
  • Cynkowanie ogniowe elementów złącznych (HDG) – zabezpieczanie antykorozyjne wyrobów gwintowanych z uwzględnieniem tolerancji gwintu według ISO 10684
  • Elementy złączne do instalacji ciśnieniowych – wyroby z materiałów objętych wymaganiami PED, z dokumentacją materiałową i identyfikowalnością wytopu